TSUE o opóźnieniach w sprawach pobytowych: zawieszenie terminów nie może pozbawiać ochrony sądowej

12 listopada 2026 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał ważny wyrok dla osób oczekujących na zezwolenie na pobyt w Polsce. Sprawa zaczęła się od skargi zagranicznego studenta na bezczynność wojewody. Wnioski Trybunału mają jednak znaczenie także dla innych kategorii wnioskodawców objętych tą samą dyrektywą.

Gdy na decyzję czeka się miesiącami, liczy się nie tylko termin zapisany w ustawie. Ważne jest również to, czy można dochodzić swoich praw przed sądem. Właśnie taki problem rozpatrywał TSUE w sprawie C‑254/25 Wojewoda Śląski.

Trybunał uznał, że przy braku siły wyższej państwo nie może zawieszać terminów wynikających z dyrektywy 2016/801 w sposób pozbawiający wnioskodawcę skutecznej ochrony sądowej przed bezczynnością lub opóźnieniami. Nawet gdy państwo powołuje się na nadzwyczajne okoliczności, sąd musi mieć możliwość sprawdzenia zasadności tego uzasadnienia. Pełny tekst wyroku, pkt 35 i 47.

Polska uzasadniała zawieszenie terminów masowym napływem osób uciekających przed wojną Rosji przeciwko Ukrainie i większym obciążeniem urzędów. Samo powołanie się na tę sytuację jednak nie wystarcza. Państwo musi wykazać, co uniemożliwiało dotrzymanie terminów, jakie działania podjęło i dlaczego trudności nie dało się pokonać wcześniej. Wyjątki są dopuszczalne tylko przez czas niezbędny do przezwyciężenia tych trudności.

To istotny rezultat, ale warto od razu wyjaśnić jego zakres. Dyrektywa obejmuje przede wszystkim:

• studentów;
• naukowców;
• stażystów spełniających warunki dyrektywy;
• uczestników wolontariatu europejskiego.

Sama sprawa dotyczyła studenta, ale końcowy wniosek Trybunału nie ogranicza się do studiów. Sentencja wyroku odwołuje się do ogólnego art. 34 dyrektywy. Dlatego przyjęta wykładnia ma znaczenie również dla odpowiednich wniosków pozostałych wymienionych grup. Decyduje podstawa prawna wniosku: samo studiowanie lub praca na uczelni nie oznaczają jeszcze, że dana procedura podlega tej dyrektywie. Art. 2 i 34 dyrektywy 2016/801.

Ten wyrok jest podstawą dla innych podobnych spraw. Trybunał wyjaśnił ogólne zasady art. 34, a nie ustanowił wyjątku dla jednego wnioskodawcy. Mamy teraz wyrok TSUE, którego wykładnię polskie sądy muszą stosować w podobnych sporach o opóźnienia objętych tym przepisem. Inni wnioskodawcy mogą powoływać się na niego już przy rozpatrywaniu swoich skarg w Polsce: nie każdy musi ponownie doprowadzać do wydania wyroku TSUE w tej samej kwestii prawnej. Jak działają orzeczenia prejudycjalne TSUE.

Trybunał nie rozstrzygnął bezpośrednio tej kwestii dla zwykłego zezwolenia na pobyt czasowy i pracę, Niebieskiej Karty UE, ogólnego łączenia rodzin, pobytu stałego ani statusu rezydenta długoterminowego UE. Polskie sądy mogą wykorzystywać argumenty z wyroku także przy innych podstawach pobytu — na przykład w związku z pracą. Ponieważ jednak podstawy prawne są inne, skuteczność tych argumentów pokażą kolejne orzeczenia.

Wyrok C‑254/25 może być podstawą argumentacji także w innych sprawach dotyczących opóźnień w wydawaniu zezwoleń na pobyt przed TSUE. Pytanie dotyczące pobytu i pracy już trafiło do Trybunału: sprawa C‑797/25 Wojewoda Dolnośląski dotyczy zawieszenia terminów rozpatrywania wniosku obywatela Ukrainy objętego ochroną czasową. Pytanie skierował Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu; wniosek wpłynął do TSUE 8 grudnia 2025 r. Oficjalne streszczenie wniosku.

Ochrona czasowa ma tu istotne znaczenie: sprawa dotyczy ochrony wnioskodawcy z uwzględnieniem wyłączenia tej kategorii z zakresu dyrektywy o jednolitym zezwoleniu na pobyt i pracę. Nie jest więc dokładnym odpowiednikiem C‑254/25. Możliwe wykorzystanie argumentów z jednego wyroku w innej sprawie to nasza analiza, a nie odpowiedź udzielona już przez TSUE w sprawie C‑797/25.

Historia zaczęła się w kwietniu 2024 r. Zagraniczny student złożył wniosek o pobyt czasowy, aby kontynuować studia w Polsce. Nie otrzymawszy decyzji, w październiku wniósł ponaglenie — przewidziany prawem środek reagowania na opóźnienie. W listopadzie złożył skargę na bezczynność do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.

Wojewoda wnosił o oddalenie skargi, powołując się na art. 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy. Przepis ten zawieszał terminy w wymienionych w nim sprawach cudzoziemców i wyłączał stosowanie części środków ochrony przed bezczynnością i przewlekłością. Zawieszenie nie zakazywało urzędom wydawania decyzji, ale ograniczało możliwości dochodzenia odpowiedzialności za opóźnienia.

Polski sąd powziął wątpliwości co do zgodności tego mechanizmu z prawem UE i skierował pytania do TSUE. Trybunał odpowiedział na pytanie o wykładnię prawa UE; rozstrzygnięcie indywidualnych żądań wnioskodawcy z uwzględnieniem tej odpowiedzi należy do polskiego sądu. Pkt 8–20 wyroku.

Trybunał nie wykluczył możliwości wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności. Nagłe zdarzenie może rzeczywiście przejściowo uniemożliwić dotrzymanie terminów. Jednak siłę wyższą trzeba uzasadnić. Państwo musi wykazać, że okoliczności były nadzwyczajne i nieprzewidywalne, że ich skutków nie można było przezwyciężyć mimo wymaganych starań oraz że wyjątki obowiązywały tylko tak długo, jak było to niezbędne.

Trybunał odróżnia gwałtowny wzrost liczby wniosków od stopniowego zwiększania się obciążenia. Pierwszy może wywołać przejściowo niemożliwe do pokonania trudności. Drugi wymaga dostosowania pracy administracji i zwiększenia jej zdolności rozpatrywania spraw.

Polski sąd ma również sprawdzić, czy rozważano mniej ogólne środki: selektywne dostosowanie terminów, nadanie priorytetu niektórym sprawom lub rozłożenie stosowania środka w czasie. Nadzwyczajna sytuacja może uzasadniać czasowy wyjątek, ale państwo musi wykazać, dlaczego był on konieczny i dlaczego trwał tak długo. Pkt 31–45 wyroku.

Szczególnie istotna jest ocena okresu po 2022 r. TSUE wskazał, że masowy napływ osób z Ukrainy po 31 grudnia 2022 r. nie wydaje się już nieprzewidywalny. Trybunał podważył też to, czy długotrwałe przedłużanie ograniczeń świadczyło o wymaganych staraniach państwa. Jednocześnie wyraźnie pozostawił weryfikację okoliczności polskiemu sądowi. To mocny argument przeciwko wieloletniemu usprawiedliwianiu opóźnień, ale nie bezwarunkowe stwierdzenie bezprawności każdego opóźnienia po tej dacie. Pkt 46 wyroku.

Problem pozostaje aktualny. W opublikowanym tekście jednolitym ustawy art. 100d przewiduje zawieszenie terminów do 4 marca 2027 r. TSUE rozpatrywał wcześniejszą wersję tego samego mechanizmu — z terminem do 30 września 2025 r. Znaczenie wyroku nie ogranicza się więc do przeszłości: powstaje pytanie, jak stosować utrzymane ograniczenia zgodnie z wykładnią prawa UE przedstawioną przez Trybunał. Sam wyrok nie usuwa art. 100d z ustawy. Art. 100d, Dz.U. 2026 poz. 1293, s. 39.

Co to daje osobie oczekującej na decyzję? Jeżeli wniosek dotyczy studiów, badań naukowych, stażu lub wolontariatu przewidzianego w dyrektywie i podlega gwarancjom art. 34, na wyrok C‑254/25 można powołać się w skardze na bezczynność. Jest to podstawa do żądania sprawdzenia przyczyn opóźnienia i działań państwa zmierzających do przezwyciężenia trudności. Samo powołanie się na „zawieszone terminy” nie wystarcza, by pozbawić wnioskodawcę ochrony sądowej.

TSUE nie ustanowił przy tym nowego, wspólnego terminu dla wszystkich cudzoziemców. Zinterpretował istniejące przepisy: art. 34 ust. 1 dyrektywy przewiduje wydanie decyzji w sprawie kompletnego wniosku jak najszybciej, nie później niż w ciągu 90 dni. Art. 34 ust. 3 dopuszcza zawieszenie tego terminu do otrzymania wymaganych dodatkowych informacji lub dokumentów, jeżeli przedstawione materiały są niekompletne. Pkt 21–28 wyroku.

Dla Tu Żyjemy to ważne zwycięstwo w ochronie praw wnioskodawców. Kwestia prawna przed TSUE została rozstrzygnięta. Teraz polski sąd zastosuje tę wykładnię w konkretnej sprawie. Kolejne ważne pytanie dotyczy wpływu wyroku na pracę urzędów wojewódzkich i rozpatrywanie innych skarg na bezczynność.

Materiał opracowano na podstawie pełnego tekstu wyroku C‑254/25 z 12 listopada 2026 r., ECLI:EU:C:2026:979. Źródła sprawdzono 12 listopada 2026 r.