Przewlekłość postępowań pobytowych: problem, skutki i potrzebne zmiany
Dlaczego działamy: doświadczenia mieszkańców, czas oczekiwania, orzeczenia sądów i propozycje zmian.
Ta inicjatywa powstała z doświadczeń osób, dla których wielomiesięczne lub wieloletnie oczekiwanie na decyzję pobytową stało się przeszkodą w codziennym życiu. Poniżej wyjaśniamy problem, przedstawiamy dane i wskazujemy zmiany, o które zabiegamy.
Artykuł rozwija materiały przygotowane przed protestem 7 września 2026 r. Dane o oczekiwaniu odnoszą się do okresów podanych w tekście. Statystykę sądową przeliczono 27.09.2026; nie jest prognozą wyniku indywidualnej sprawy.
Czego dotyczy nasza inicjatywa
Nasza inicjatywa dotyczy sprawności postępowań o zezwolenia na pobyt: przewidywalnych terminów, indywidualnej oceny każdego wniosku, pełnej kontroli dokumentów i bezpieczeństwa oraz jawnych danych o pracy administracji. Nie postulujemy zmian zasad nadawania polskiego obywatelstwa ani automatycznie pozytywnych decyzji.
Dlaczego zaczęliśmy działać
Nasza inicjatywa dotyczy systemu i odpowiedzialności instytucji, a nie oceny poszczególnych pracowników urzędu. Państwo przyjmuje wniosek i opłatę, a następnie przez wiele miesięcy lub lat nie wydaje decyzji ani nie przedstawia wiarygodnego planu usunięcia zaległości.
Za numerami spraw stoją zwykłe ludzkie życia. Jedna osoba nie może pojechać do chorego dziecka albo na pogrzeb rodzica, ponieważ wyjazd oznacza ryzyko braku możliwości powrotu do domu w Polsce. Inna pracuje, studiuje, wychowuje dzieci albo prowadzi firmę, lecz przez kolejne lata nie może spokojnie planować podróży, zmiany pracy ani rodzinnej przyszłości.
Wieloletnie oczekiwanie może oznaczać:
- rozdzielenie rodziny lub brak możliwości odwiedzenia najbliższych za granicą;
- niepewną sytuację dziecka, gdy jego sprawa zależy od niezakończonej sprawy rodzica;
- brak możliwości wyjazdu i powrotu do Polski mimo trwającego legalnie postępowania;
- problemy ze zmianą pracy albo prowadzeniem działalności gospodarczej;
- brak możliwości wykonywania obowiązków wymagających wyjazdów zagranicznych — od tras międzynarodowych kierowców, przez wyjazdy naukowców na konferencje, po delegacje pracowników innych branż — co odczuwają także pracodawcy;
- zgłaszane blokady rachunku, karty lub części usług bankowych albo konieczność dodatkowej weryfikacji, gdy poprzedni dokument pobytowy stracił ważność, a nowa karta nie została jeszcze wydana;
- brak możliwości spokojnego planowania nauki, podróży i życia rodzinnego.
Ile trwa oczekiwanie i co mierzą poszczególne dane
W materiałach przygotowanych w sierpniu 2026 r. przytaczaliśmy obserwacje projektu Pobytrack z końca lipca 2026 r.: 26–28 miesięcy od złożenia wniosku do odbioru karty w obserwowanych sprawach w Gdańsku oraz około 9 miesięcy oczekiwania na biometrię. Są to obserwacje uczestników projektu, a nie reprezentatywna próba wszystkich spraw.
Z kolei MSWiA w odpowiedzi na interpelację nr 18089 podało 598 dni jako średni czas postępowania o pobyt czasowy prowadzonego przez Wojewodę Pomorskiego w 2026 r., według stanu na 6 lipca 2026 r. Odpowiedź pochodzi z 27 lipca 2026 r.; dane sprawdzono ponownie 27.09.2026.
Tych wartości nie należy sumować. Cała droga do odbioru karty, oczekiwanie na biometrię i urzędowy czas postępowania to różne miary. Źródła mogą obejmować inne sprawy i okresy, a odpowiedź MSWiA nie precyzuje zdarzenia rozpoczynającego pomiar. Nie wyprowadzamy więc z nich wzoru „9 miesięcy + 598 dni”.
Sądy potwierdzają skalę problemu
Przy postępowaniu trwającym 26–28 miesięcy część osób, po wcześniejszym wniesieniu ponaglenia, decyduje się złożyć skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie sprawy do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.
Dla orzeczeń WSA w Gdańsku z okresu od 1.10.2025 do 27.09.2026, ujętych w naszej bazie i rozstrzygniętych merytorycznie, wynik korzystny dla skarżącego odnotowaliśmy w 205 z 206 spraw — 99,5%. Sąd administracyjny ocenia bezczynność lub przewlekłość; nie wydaje zezwolenia na pobyt.
Zestawienie z 27.09.2026 obejmuje wyniki WSA z uwzględnieniem powiązanych rozstrzygnięć NSA. W całej bazie dla okresu 1.10.2025–27.09.2026 było 1427 wyników pozytywnych i 56 negatywnych — 96,2% spośród 1483 rozstrzygnięć merytorycznych. Wyłączono sprawy wymagające przeglądu, negatywne wyniki z przyczyn proceduralnych oraz pozycje bez rozstrzygnięcia merytorycznego. To opis zebranego zbioru, nie wszystkich postępowań pobytowych ani szans konkretnej osoby.
Droga sądowa ma jednak w Pomorskiem paradoksalny skutek. Po przekazaniu akt do WSA urząd może wstrzymać dalsze czynności do czasu ich zwrotu z sądu. Praktyka nie wygląda tak samo we wszystkich województwach. Dlatego jednym z naszych postulatów jest zachowanie przez urząd roboczej kopii akt i dalsze wykonywanie wszystkich czynności, które nie wymagają dostępu do oryginałów.
Pozytywne rozstrzygnięcia nie ograniczają się do Gdańska. Zebraliśmy i przeanalizowaliśmy ponad 4 000 orzeczeń WSA i NSA dotyczących spraw pobytowych z całej Polski. Większość opublikowanych pozycji można samodzielnie sprawdzić w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych; sprawy WSA w Warszawie pochodzą z wykazu tego sądu, nie ma ich w CBOSA i są u nas wyraźnie oznaczone.
Zobacz ogólnopolską statystykę i bazę orzeczeń WSA/NSA
Art. 100d i rozbieżność między ustawą a praktyką sądów
Dane pokazują również wyraźny rozdźwięk między obowiązującą ustawą a orzecznictwem sądów. Naczelny Sąd Administracyjny odmówił zastosowania kolejnego przedłużenia zawieszenia terminów, uznając je za niezgodne z konstytucyjnym prawem do sądu. Od października 2025 r. w analizowanych orzeczeniach zaczęła dominować linia zgodna z orzecznictwem NSA, według której art. 100d nie jest traktowany jako automatyczna przeszkoda do stwierdzenia bezczynności lub przewlekłości. W naszej bazie 96,2% spraw rozpoznanych merytorycznie od tego momentu zakończyło się korzystnie dla skarżących.
Mimo tej utrwalającej się linii orzeczniczej art. 100d nadal pozostaje w ustawie i formalnie ma obowiązywać do 4 marca 2027 r. Oznacza to, że sądy przywracają ochronę przed bezczynnością w konkretnych sprawach, podczas gdy ustawodawca nadal utrzymuje przepis, który miał tę ochronę wyłączyć.
Jak działa art. 100d i co wynika z orzeczeń NSA
Podstawy prawne i kontekst sprawdzono 27.09.2026: RPO / MSWiA; art. 100d.
Zaświadczenia: dokument potrzebny jeszcze przed decyzją
Opóźnienia dotyczą także dokumentów potrzebnych przed zakończeniem sprawy. Trzeba rozróżnić dwa rodzaje zaświadczeń. Zaświadczenie wydawane na wniosek na podstawie art. 217 KPA, np. o dacie wpływu wniosku lub trwaniu postępowania, powinno zostać wydane bez zbędnej zwłoki, nie później niż w ciągu 7 dni.
Od 27 kwietnia 2026 r. funkcjonuje również odrębne zaświadczenie z MOS, na podstawie art. 108, 206 albo 222a ustawy o cudzoziemcach. Zastępuje stempel i potwierdza sytuację pobytową po spełnieniu ustawowych warunków. Nie stosuje się do niego działu VII KPA, a więc również siedmiodniowego terminu. Brak potrzebnego dokumentu może utrudnić wykazanie swojej sytuacji przed bankiem, ZUS lub gminą.
Jak uzyskać właściwe zaświadczenie i co zrobić w razie opóźnienia?
Podstawy prawne i kontekst sprawdzono 27.09.2026: KPA, art. 217–219; MOS — art. 108, 206, 222a.
472 → 273 dni — zmiana we Wrocławiu
Oficjalny średni czas postępowania na Dolnym Śląsku spadł z 472 dni w 2024 r. do 273 dni w 2025 r. Dolnośląski Urząd Wojewódzki poinformował także o spadku kosztów wyroków i odszkodowań o 84,7%, zmniejszeniu liczby skarg do WSA o 16,1% oraz ograniczeniu zaległości z 2022 r. i lat wcześniejszych do 507 spraw.
Źródło: Dolnośląski Urząd Wojewódzki
Pomorskie na tle Małopolski i Dolnego Śląska
W 2025 r. Małopolskie i Dolnośląskie przyjęły więcej wniosków o pobyt czasowy niż Pomorskie, a mimo to osiągnęły krótsze oficjalne średnie terminy. Nie oznacza to, że jedno rozwiązanie można automatycznie przenieść między urzędami. Pokazuje jednak, że sama liczba wniosków nie wyjaśnia całej różnicy, a organizacja pracy, zasoby, nadzór i sposób prowadzenia najstarszych spraw mają znaczenie.
Zobacz porównanie Pomorskiego, Małopolski i Dolnego Śląska
Najważniejsze kierunki zmian
1. Oficjalny plan i jawne dane
Oficjalny i publicznie dostępny plan redukcji zaległości przedstawiony przez Wojewodę Pomorską, z konkretnymi terminami i miesięcznymi celami. Pełna informacja o liczbie, wieku i czasie rozpatrywania spraw oraz regularna publikacja rzeczywistych czasów oczekiwania.
2. Sprawna organizacja postępowań
Odpowiednia obsada, rozliczenie efektów projektu FAMI, niezwłoczne wykonywanie czynności administracyjnych po zarejestrowaniu wniosku, rozpoczęcie rozpatrywania merytorycznego bez kolejnej zwłoki po spełnieniu wymaganych warunków, wskazywanie realistycznego terminu załatwienia sprawy przy uzupełnianiu braków formalnych, koordynowanie spraw członków jednej rodziny, kontynuowanie możliwej pracy po przekazaniu akt do WSA oraz terminowa obsługa formalnych pism.
3. Odpowiedzialność administracji i sprawny proces cyfrowy
Uchylenie art. 100d i przywrócenie odpowiedzialności administracji za terminowe wydawanie decyzji, szybkie procedury oparte na obiektywnych cechach sprawy zamiast obywatelstwa, uproszczenia dla spraw powtarzalnych i rodzinnych oraz integracja MOS 2 ze ST POBYT, EZD, systemami wojewódzkimi i rejestrami państwowymi.
Przeczytaj pełne 15 postulatów wraz z uzasadnieniem
Źródła i dalsza lektura
Jednym z podjętych działań był protest w Gdańsku 7 września 2026 r.. Informacje o inicjatywie znajdziesz na stronie O nas, a kolejne działania w Publikacjach.