Зацягванне спраў аб побыце: праблема, наступствы і неабходныя змены

Гэтая ініцыятыва ўзнікла з досведу людзей, для якіх шматмесячнае ці шматгадовае чаканне рашэння па справе аб побыце стала перашкодай у штодзённым жыцці. Ніжэй мы тлумачым праблему, прыводзім даныя і апісваем змены, якіх дамагаемся.

Артыкул развівае матэрыялы, падрыхтаваныя перад пратэстам 7 верасня 2026 года. Даныя пра чаканне адносяцца да пазначаных у тэксце перыядаў. Судовая статыстыка пералічана 27.09.2026; яна не прагназуе вынік асобнай справы.

Чаго тычыцца наша ініцыятыва

Наша ініцыятыва датычыцца эфектыўнасці працэсаў выдачы дазволаў на знаходжанне: прадказальных тэрмінаў, індывідуальнай ацэнкі кожнай заявы, поўнай праверкі дакументаў і бяспекі, а таксама адкрытых даных аб працы адміністрацыі. Мы не прапануем змяняць правілы надання польскага грамадзянства або аўтаматычна прымаць станоўчыя рашэнні.

Чаму мы пачалі дзейнічаць

Наша ініцыятыва датычыцца сістэмы і адказнасці ўстаноў, а не ацэнкі асобных супрацоўнікаў ужонда. Дзяржава прымае заяву і мыта, а потым месяцамі ці гадамі не выдае рашэння і не падае пераканаўчага плана ліквідацыі запазычанасці.

За нумарамі спраў стаяць звычайныя чалавечыя жыцці. Адзін чалавек не можа паехаць да хворага дзіцяці ці на пахаванне бацькі, бо выезд азначае рызыку не здолець вярнуцца дадому ў Польшчу. Іншы працуе, вучыцца, выхоўвае дзяцей ці вядзе сваю справу, але гадамі не можа спакойна планаваць паездку, змену працы ці будучыню сям’і.

Шматгадовае чаканне можа азначаць:

• разлучэнне сям’і або немагчымасць наведаць блізкіх за мяжой;
• нявызначанае становішча дзіцяці, калі яго справа залежыць ад незавершанай справы бацькі ці маці;
• немагчымасць выехаць і вярнуцца ў Польшчу нягледзячы на законна трывалае правадзінне;
• цяжкасці са зменай працы або вядзеннем прадпрымальніцкай дзейнасці;
• немагчымасць выконваць абавязкі, якія патрабуюць замежных паездак, — ад міжнародных рэйсаў кіроўцаў, праз паездкі навукоўцаў на канферэнцыі, да камандзіровак работнікаў іншых галін, — што адчуваюць і працадаўцы;
• паведамленні пра блакаванне рахунку, карткі ці часткі банкаўскіх паслуг або пра патрэбу дадатковай праверкі, калі ранейшы дакумент пра знаходжанне страціў сілу, а новая картка яшчэ не выдадзена;
• немагчымасць спакойна планаваць вучобу, падарожжы і сямейнае жыццё.

Колькі доўжыцца чаканне і што вымяраюць розныя паказчыкі

У матэрыялах, падрыхтаваных у жніўні 2026 года, мы прыводзілі назіранні праекта Pobytrack на канец ліпеня 2026 года: 26–28 месяцаў ад падачы заявы да атрымання карты ў назіраных справах у Гданьску і каля 9 месяцаў чакання біяметрыі. Гэта назіранні ўдзельнікаў праекта, а не рэпрэзентатыўная выбарка ўсіх спраў.

MSWiA ў адказе на інтэрпеляцыю № 18089PL🌐 Перакласці указала 598 дзён як сярэднюю працягласць спраў аб часовым побыце ў Паморскага ваяводы ў 2026 годзе, паводле стану на 6 ліпеня 2026 года. Адказ датаваны 27 ліпеня 2026 года; даныя паўторна правераныя 27.09.2026.

Гэтыя значэнні нельга складаць. Увесь шлях да атрымання карты, чаканне біяметрыі і афіцыйны тэрмін разгляду — розныя паказчыкі. Крыніцы могуць ахопліваць розныя справы і перыяды, а адказ MSWiA не ўдакладняе падзею, з якой пачынаецца вымярэнне. Таму мы не выводзім з іх формулу «9 месяцаў + 598 дзён».

Суды пацвярджаюць маштаб праблемы

Пры правадзінні, якое доўжыцца 26–28 месяцаў, частка людзей — пасля раней пададзенага панаглення — вырашае падаць скаргу на бяздзейнасць або цяганіну ў ваяводскі адміністрацыйны суд.

Сярод уключаных у нашу базу рашэнняў WSA ў Гданьску за перыяд з 1.10.2025 да 27.09.2026 па справах, разгледжаных па сутнасці, вынік на карысць заяўніка зафіксаваны ў 205 з 206 спраў — 99,5%. Адміністрацыйны суд ацэньвае бяздзейнасць або зацягванне; ён не выдае дазвол на побыт.

Разлік ад 27.09.2026 улічвае вынікі WSA з улікам звязаных рашэнняў NSA. Па ўсёй базе за перыяд 1.10.2025–27.09.2026 зафіксаваныя 1427 станоўчых і 56 адмоўных вынікаў — 96,2% з 1483 рашэнняў па сутнасці. Выключаныя справы, якія патрабуюць праверкі, адмоўныя вынікі з працэсуальных прычын і справы без рашэння па сутнасці. Гэта характарыстыка сабранай базы, а не ўсіх спраў аб побыце ці шанцаў канкрэтнага чалавека.

Аднак судовы шлях мае ў Паморскім ваяводстве парадаксальны вынік. Пасля перадачы справы ў WSA ужонд можа спыніць далейшыя дзеянні да яе вяртання з суда. Практыка выглядае па-рознаму ў розных ваяводствах. Таму адно з нашых патрабаванняў — каб ужонд захоўваў рабочую копію справы і далей выконваў усе дзеянні, якія не патрабуюць доступу да арыгіналаў.

Станоўчыя рашэнні не абмяжоўваюцца Гданьскам. Мы сабралі і прааналізавалі больш за 4 000 рашэнняў WSA і NSA у справах пра знаходжанне з усёй Польшчы. Большасць апублікаваных пазіцый можна самастойна праверыць у Цэнтральнай базе рашэнняў адміністрацыйных судоў; справы WSA у Варшаве ўзятыя з рэестра гэтага суда, іх няма ў CBOSA, і ў нас яны выразна пазначаныя.

Паглядзець агульнапольскую статыстыку і базу рашэнняў WSA/NSA

Art. 100d: разыходжанне паміж законам і судовай практыкай

Даныя паказваюць таксама выразную разыходжанне паміж дзейным законам і практыкай судоў. Вышэйшы адміністрацыйны суд адмовіўся ўжыць чарговае падаўжэнне прыпынення тэрмінаў, прызнаўшы яго несумяшчальным з канстытуцыйным правам на суд. З кастрычніка 2025 г. у аналізаваных рашэннях пачала пераважаць лінія, узгодненая з практыкай NSA, паводле якой art. 100d не лічыцца аўтаматычнай перашкодай для ўстанаўлення бяздзейнасці або цяганіны. У нашай базе 96,2% спраў, разгледжаных па сутнасці з гэтага моманту, скончыліся спрыяльна для скаржнікаў.

Нягледзячы на замацаванне гэтай судовай лініі, art. 100d застаецца ў законе і фармальна мае дзейнічаць да 4 сакавіка 2027 г. Гэта азначае, што суды аднаўляюць абарону ад бяздзейнасці ў канкрэтных справах, тады як заканадаўца па-ранейшаму захоўвае норму, якая гэтую абарону мела скасаваць.

Як дзейнічае art. 100d і што вынікае з рашэнняў NSA

Прававыя падставы і кантэкст правераныя 27.09.2026: RPO / MSWiAPL🌐 Перакласці; art. 100dPL🌐 Перакласці.

Даведкі: дакумент, патрэбны яшчэ да рашэння

Затрымкі датычацца і дакументаў, патрэбных да завяршэння справы. Важна адрозніваць два віды даведак. Даведка па заяве на падставе art. 217 KPA, напрыклад пра дату падачы заявы ці незавершаную вытворчасць, павінна выдавацца без неапраўданай затрымкі, не пазней за 7 дзён.

З 27 красавіка 2026 года існуе таксама асобная даведка з MOS на падставе art. 108, 206 або 222a закона аб іншаземцах. Яна замяняе штамп і пацвярджае сітуацыю з побытам пасля выканання прадугледжаных законам умоў. Да яе не прымяняецца раздзел VII KPA, у тым ліку сямідзённы тэрмін. Адсутнасць патрэбнага дакумента можа ўскладніць пацвярджэнне сваёй сітуацыі перад банкам, ZUS ці гмінай.

Як атрымаць патрэбную даведку і што рабіць пры затрымцы?

MOS — 27.04.2026PL🌐 Перакласці

Прававыя падставы і кантэкст правераныя 27.09.2026: KPA, art. 217–219PL🌐 Перакласці; MOS — art. 108, 206, 222aPL🌐 Перакласці.

472 → 273 дні — змена ва Уроцлаве

Афіцыйны сярэдні тэрмін правадзіння ў Ніжняй Сілезіі знізіўся з 472 дзён у 2024 г. да 273 дзён у 2025 г. Ніжнесілезскае ваяводскае ўпраўленне паведаміла таксама пра зніжэнне выдаткаў на судовыя рашэнні і кампенсацыі на 84,7%, змяншэнне колькасці скаргаў у WSA на 16,1% і скарачэнне запазычанасці за 2022 г. і ранейшыя гады да 507 спраў.

Крыніца: Ніжнесілезскае ваяводскае ўпраўленнеPL🌐 Перакласці

Паморскае на фоне Малапольскага і Ніжняй Сілезіі

У 2025 г. Малапольскае і Ніжнесілезскае ваяводствы прынялі больш заяў пра часовае знаходжанне, чым Паморскае, і ўсё ж дасягнулі карацейшых афіцыйных сярэдніх тэрмінаў. Гэта не значыць, што адно рашэнне можна аўтаматычна перанесці з аднаго ўпраўлення ў іншае. Але гэта паказвае, што сама колькасць заяў не тлумачыць усёй розніцы, а арганізацыя працы, рэсурсы, нагляд і спосаб вядзення найстарэйшых спраў маюць значэнне.

Паглядзець параўнанне Паморскага, Малапольскага і Ніжняй Сілезіі

Галоўныя напрамкі зменаў

1. Афіцыйны план і адкрытыя даныя

Афіцыйны і агульнадаступны план скарачэння запазычанасці, пададзены Паморскай ваяводай, з канкрэтнымі тэрмінамі і штомесячнымі мэтамі. Поўная інфармацыя пра колькасць, узрост і час разгляду спраў, а таксама рэгулярная публікацыя рэальных тэрмінаў чакання.

2. Эфектыўная арганізацыя правадзінняў

Належны штат, справаздача пра вынікі праекта FAMI, неадкладнае выкананне адміністрацыйных дзеянняў пасля рэгістрацыі заявы, пачатак разгляду па сутнасці без чарговай затрымкі пасля выканання патрэбных умоў, пазначэнне рэалістычнага тэрміну разгляду справы пры ўхіленні фармальных недахопаў, каардынацыя спраў членаў адной сям’і, працяг магчымай працы пасля перадачы справы ў WSA і своечасовае апрацоўванне афіцыйных зваротаў.

3. Адказнасць адміністрацыі і эфектыўны лічбавы працэс

Скасаванне art. 100d і аднаўленне адказнасці адміністрацыі за своечасовае вынясенне рашэнняў, хуткія працэдуры, заснаваныя на аб’ектыўных прыкметах справы, а не на грамадзянстве, спрашчэнні для паўтаральных і сямейных спраў, а таксама інтэграцыя MOS 2 са ST POBYT, EZD, ваяводскімі сістэмамі і дзяржаўнымі рэестрамі.

Прачытаць поўныя 15 патрабаванняў разам з абгрунтаваннем

Крыніцы і дадатковыя матэрыялы

Адным з крокаў стаў пратэст у Гданьску 7 верасня 2026 года. Пра ініцыятыву можна прачытаць на старонцы «Пра нас», а пра далейшыя дзеянні — у «Публікацыях».